Producent Konstrukcji Stalowych

FMG Group Sp. z o.o. | NIP 566 201 98 57

Sól drogowa a konstrukcje stalowe: jak chronić infrastrukturę zimą

Sól dro­gowa a kon­strukc­je stalowe to zestaw­ie­nie, które co roku kosz­tu­je zarząd­ców dróg więcej niż więk­szość innych czyn­ników eksploat­a­cyjnych. Chlor­ki sodu, wap­nia i mag­nezu rozsypy­wane od listopa­da do mar­ca nie zosta­ją na jezd­ni: w rozbryzgu trafi­a­ją na balustrady i bari­ery mostowe, słupy bramown­ic i do prze­pustów, a ich dzi­ałanie trwa dłu­go po roz­topach. Jeśli pro­jek­tu­jesz, utrzy­mu­jesz lub odbierasz stalowe ele­men­ty infra­struk­tu­ry, musisz znać mech­a­nizm tej korozji, właś­ci­wą kat­e­gorię środowiska i detale, od których zależy trwałość powło­ki.

Jak chlorki niszczą stal i powłokę cynkową

Jony chlorkowe są małe i ruch­li­we. Przenika­ją przez pory i mikropęknię­cia powłok, niszczą warst­wy ochronne i tworzą z pro­duk­ta­mi korozji roz­puszczalne związ­ki, które nie chronią podłoża. Na stali zauważysz wtedy nie równomierne rdzewie­nie, lecz lokalne ogniska: wżery pod osa­dem, korozję szczeli­nową na styku blach i ogniska pod pęcherza­mi far­by.

Dru­gi mech­a­nizm jest mniej oczy­wisty. Sole są higroskopi­jne, więc powierzch­nia pokry­ta osa­dem chlorków pozosta­je wilgo­t­na znacznie dłużej niż czys­ta stal. Chlorek sodu wiąże wilgoć z powi­etrza już przy wilgo­t­noś­ci względ­nej około 75%, a chlor­ki wap­nia i mag­nezu przy wyraźnie niższej. Ele­ment przy drodze „pracu­je” więc korozyjnie także w suche, mroźne dni. Cynk reagu­je podob­nie: chlor­ki zamieni­a­ją jego szczel­ną warst­wę węglanów w luźne, roz­puszczalne pro­duk­ty, dlat­ego ocynk w stre­fie rozbryzgu traci grubość szy­b­ciej niż na tej samej kon­strukcji kil­ka metrów dalej.

Kategorie korozyjności przy drogach: ISO 9223 i ISO 12944

Nor­ma ISO 9223 klasy­fiku­je agresy­wność atmos­fery w kat­e­go­ri­ach od C1 do CX na pod­staw­ie ubytku masy próbek w pier­wszym roku ekspozy­cji. Dla cynku przedzi­ały wynoszą: C3 od 0,7 do 2,1 µm na rok, C4 od 2,1 do 4,2 µm, C5 od 4,2 do 8,4 µm, a CX powyżej 8,4 µm na rok. Nor­ma ISO 12944 przenosi te kat­e­gorie na pro­jek­towanie sys­temów ochron­nych i wymienia sól odladza­jącą wśród czyn­ników pod­noszą­cych korozyjność. Przy dro­gach szy­bkiego ruchu wyróżnisz co najm­niej trzy stre­fy:

  • bezpośred­ni rozbryzg: dolne częś­ci bari­er, słup­ków i stóp bramown­ic; real­nie C5, a w nieko­rzyst­nych miejs­cach CX,
  • mgła sol­na: wyższe par­tie, na które aero­zol z pojazdów osi­a­da cienkim filmem; zwyk­le C4, przy dużym ruchu ciężarowym C5,
  • stre­fa osłonię­ta: ele­men­ty pod pomostem lub za ekrana­mi, gdzie deszcz nie spłuku­je osadów, więc stęże­nie chlorków bywa wyższe niż na powierzch­ni­ach odkry­tych.

Zasięg stref zależy od pręd­koś­ci ruchu, wia­tru i uksz­tał­towa­nia terenu, dlat­ego kat­e­gorię przyj­muj dla konkret­nego ele­men­tu, a nie jed­nym zapisem dla całego obiek­tu.

Bariery, balustrady i bramownice w strefie rozbryzgu

Najbardziej narażone są ele­men­ty sto­jące najbliżej jezd­ni i mające dużo połączeń. Każde połącze­nie prowad­ni­cy ze słup­kiem i każ­da zakład­ka to miejsce, w którym zasolony osad zale­ga i nie wysy­cha. Dobier­a­jąc balustrady i bari­ery, patrz więc nie tylko na grubość powło­ki, ale też na to, czy geome­tria detalu pozwala wodzie spłynąć.

Stopy, kotwy i połączenia bramownic

Bramown­ice dro­gowe kłopo­ty mają zwyk­le u dołu. Pły­ta pod­stawy, nakręt­ki śrub kotwią­cych i podlewka tworzą zespół, w którym zbiera się woda roz­topowa z solą i piask­iem. Pęknię­ta lub odspo­jona podlewka otwiera szczelinę, do której chlor­ki wnika­ją bez przeszkód. Dobrze zapro­jek­towana stopa ma spadek podlew­ki na zewnątrz, zabez­piec­zone nakręt­ki (koł­pa­ki lub masa uszczel­ni­a­ją­ca) i drożne otwory odwad­ni­a­jące w pro­fi­lach zamknię­tych.

Detale zatrzymujące wodę

Sprawdzaj zawsze te same miejs­ca: pół­ki ceown­ików ułożonych ramion­a­mi do góry, kiesze­nie między żebra­mi, nieuszczel­nione zakład­ki blach i dna słup­ków rurowych. Zasady ksz­tał­towa­nia detali opisu­je ISO 12944, część 3; najprost­sza reguła brz­mi: woda i osad muszą mieć drogę ujś­cia, a wąskie szczeliny trze­ba zamknąć spoiną ciągłą albo uszczel­nić.

Przepusty z blachy falistej: woda roztopowa i abrazja dna

Przez prze­pusty zimą i wios­ną płynie woda roz­topowa z dużą zawartoś­cią chlorków, niosą­ca piasek z posypy­wa­nia. Chlor­ki przyspiesza­ją ubytek cynku, a zaw­iesina ściera pro­duk­ty korozji z dna, odsła­ni­a­jąc świeży met­al. Typowy obraz: gór­na część powło­ki w dobrym stanie, a pas przy dnie, na wysokoś­ci stałego przepły­wu, wyraźnie wytar­ty. Pro­jek­tu­jąc kon­strukc­je stalowe prze­pustów dla dróg inten­sy­wnie utrzymy­wanych zimą, uwzględ­nij obok atmos­fer­ycznej także kat­e­gorię zanurzeniową (Im wg ISO 12944), dodatkową powłokę lub więk­szą grubość blachy w dnie oraz umoc­nie­nie wlo­tu i wylo­tu.

Cynkowanie ogniowe i system duplex: dobór ochrony

Pod­stawą zabez­pieczenia jest cynkowanie ogniowe według PN-EN ISO 1461. Dla stali o gruboś­ci powyżej 6 mm śred­nia grubość powło­ki musi wynosić co najm­niej 85 µm (lokalnie 70 µm), dla stali od 3 do 6 mm odpowied­nio 70 µm i 55 µm. Prosty rachunek pokazu­je granicę: 85 µm w kat­e­gorii C3 wystar­cza na kilka­dziesiąt lat, w C5 przy ubytku około 6 µm na rok na kilka­naś­cie, a w lokalnym CX może zużyć się w ciągu dekady. Gdy wyma­gasz trwałoś­ci wysok­iej (H, od 15 do 25 lat) lub bard­zo wysok­iej (VH, powyżej 25 lat) według ISO 12944, sam ocynk w stre­fie rozbryzgu częs­to nie wystar­czy.

Rozwiązaniem jest sys­tem duplex, czyli ocynk plus powło­ka malars­ka. Far­ba osła­nia cynk przed chlorka­mi, a cynk chroni stal w miejs­cach uszkodzenia far­by, więc trwałość zestawu jest wyraźnie więk­sza niż suma trwałoś­ci obu warstw osob­no. Warunk­iem jest przy­go­towanie podłoża: odtłuszcze­nie, omi­atanie stru­mieniowo-ścierne i pier­wsza warst­wa przez­nac­zona do cynku. Szczegóły doboru sys­temów zna­jdziesz w artykule o zabez­piecze­niu antyko­rozyjnym kon­strukcji stalowych według ISO 12944.

Sól drogowa a konstrukcje stalowe po zimie: przegląd i mycie

Nawet najlep­sza powło­ka traci trwałość, jeśli przez wios­nę i lato leży pod zasolonym osa­dem. Po sezonie zaplanuj:

  1. mycie wodą pod umi­arkowanym ciśnie­niem, zwłaszcza dol­nych par­tii bari­er, stóp bramown­ic i zakładek, po ostat­nim posypy­wa­niu,
  2. oględziny powło­ki: biały nalot na ocynku, rdza­we prze­bar­wienia, pęcherze far­by, pęknię­cia podlewek,
  3. kon­trolę połączeń i kotew: stan nakrętek i gwin­tów, szczeliny pod pły­ta­mi, drożność odwod­nień,
  4. pomi­ar gruboś­ci powło­ki miernikiem w stałych punk­tach, porówny­wany rok do roku,
  5. naprawy miejs­cowe far­bą bogatą w cynk, przy suchym podłożu i odpowied­niej tem­per­aturze.

Zapisy z kole­jnych przeglądów pokazu­ją rzeczy­wistą korozyjność danego miejs­ca i pozwala­ją zaplanować renowację, zan­im chlor­ki dotrą do stali. To znacznie tańsze niż wymi­ana ele­men­tów, w których koroz­ja ograniczyła już nośność.